Fosforöz Asit

Temel Özellikler

CAS Numarası (Fosforöz Asit (Fosfonik Asit)): 13598-36-2

Molekül Formülü: H3PO3

Molekül Ağırlığı: 82.0 g/mol

Yoğunluğu Nedir: 1.651 g/cm³

Fosforöz Asit sıklıkla Fosforik Asit ile karıştırılan bir maddedir. Bir karbon atomuna bağlanan fosfor atomuyla karakterize edilen bu bileşik, fonksiyonel grubunun ve fosfat grubuyla yapısal benzerliğinin getirdiği supramoleküler ve koordinasyon özellikleri sayesinde pek çok uygulamada karşımıza çıkar.

Yapısında iki proton bulunduğundan diprotik karakter taşır. Fosfor Asidi biçiminde de ifade edilir.

Nasıl Elde Edilir?

Fosforöz Asit (Fosfonik Asit), Fosfor Triklorür'ün (PCl3) denetimli hidrolizi yoluyla elde edilir. Proseste önce Beyaz fosfordan ya da başka bir fosfor kaynağından PCl3 hazırlanır. Ardından Fosfor Triklorür, su ile denetimli biçimde hidrolize edilir. Bu üretim tepkimesinin yalın denklemi şöyledir.

P + 3/2Cl2 》PCl3

PCl3 + 3H2O 》H3PO3 + 3HCl

Yöntem sırasında Hidroklorik Asit gazı açığa çıkar. Absorbsiyon kulesinde su ile tutulan bu gaz, yan ürün olarak ticarileştirilir.

Fosforöz Asit (Fosfonik Asit) Hangi Alanlarda Kullanılır?

• Fosfonatlar Ca+2, Ba+2, Sr+2 Vb. İyonlarla zayıf ya da orta kuvvette kompleks moleküller kurar. Böylece mineraller çekirdek ile büyüme yüzeylerine absorbe olur. Kristal yüzeylere yerleşen fosfonatlar iyon dizilimini bozar. Sonuçta partiküller küçülür ve kolayca dağılabilir hâle gelir. Bu davranışı fosfonatlar sağlar; Fosforöz Asit ise bu fosfonatların üretiminde kullanılan hammaddedir.
• Korozyon kontrolüne katkı veren fosfonatların metal iyonlarını kompleks hâle getirmesini sağlayarak metal yüzeylerde koruyucu bir film tabakası oluşturur.
• Alkali metal iyonlarıyla oluşturduğu tuzlar hem fungusit olarak hem de bitkiler için nitelikli bir fosfor kaynağı olarak değerlendirilir.
• Plastik malzemelerin stabilizasyonunda kullanılan önemli bir katkıdır. Plastiğin işlenmesi sırasında polimer zincirlerinden Hidroperoksitler ve Serbest radikaller kopar. Fosforöz Asit bu serbest radikalleri ve hidroperoksitleri indirger; böylece reaksiyonu ilerleten zincir tepkimeleri kesilir. Primer antioksidan görevi üstlenir.
• Analitik amaçlar, tıbbi görüntüleme ve yüzeylerin fonksiyonelleştirilmesi bakımından önemli bir maddedir.
• Yağlama yağları yüksek sıcaklıkta oksijenle tepkimeye girerek peroksit ve çamur oluşturur. Bu istenmeyen tepkimelerin önlenmesi için hidroperoksitlerin parçalanması ve zincir reaksiyonların kesilmesi gerekir. Fosforöz Asit kullanıldığında yağın bozulması engellenir; vizkozite artışı, asitlenme ve tortu oluşumu böylece önlenmiş olur.
• Yağ içinde kullanıldığında Demir, Çelik ve Bakır yüzeylerde oksidatif korozyona karşı film tabakası kurarak korozyon inhibitörü işlevi görür.

Sağlık Açısından Riskli midir?

Korozif ve toksik özellikler taşır. İnsan sağlığı üzerinde ciddi etkilere yol açabilir. Buharının solunması solunum yollarında tahrişe neden olur. Deriyle teması şiddetli yanık, kızarıklık ve şişlik doğurabilir. Göze teması ve yutulması ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir. Bu nedenle kullanım sırasında kişisel koruyucu donanım kullanılmalıdır. Çocukların erişemeyeceği alanlarda depolanmalıdır.

Nasıl Saklanmalıdır?

Fosforöz Asit 25 kg torbalar içinde, doğrudan Güneş almayan ve nem çekmeyen depolarda saklanmalıdır. Nem çekici olduğundan kapları sıkıca kapatılmalıdır. Nitrik Asit, Hidrojen Peroksit ve bazı oksitleyici maddelerle aynı alanda bulundurulmamalıdır. Depolama için en uygun sıcaklık 5-25 °C aralığıdır.

Çözünürlük Davranışı

Su içinde çok iyi çözünür. Suda çözündüğünde kuvvetli asidik karakter gösterir. Etil Alkol, İzopropil Alkol ve Gliserin (Gliserol) içinde çözünmektedir.

Apolar çözücülerde çözünmez. Polaritesi yüksek çözücülerle karışma özelliği daha iyidir.

Fiyatını Belirleyen Etkenler

Fosforöz Asit (Fosfonik Asit) fiyatı, üretiminde kullanılan kimyasal hammaddelerin fiyatlarıyla doğrudan ilişkilidir. Fosforöz Asit üretiminde yer alan Fosfor Triklorür ya da P4O6 piyasa fiyatları yükselirse Fosfonik Asit satış fiyatı da artacaktır.

Fosforöz Asit (Fosfonik Asit) satışında 1 Kg fiyatı genellikle 25 kg piyasa fiyatının üzerindedir. Bunun nedeni 1 kg ürünün ambalaj ve elleçleme maliyetinin daha yüksek olmasıdır. Dolayısıyla piyasa fiyatları yüksek olacaktır.